Subprimes: πως το χρηματοοικονομικό σύστημα τρώει τα παιδιά του

Του :  Ηλία Κακιόπουλου BSC MSC (finance) MBA (ALBA) 

Μία νέα λέξη έχει εισχωρήσει στο λεξιλόγιο όσον ασχολούνται με τα οικονομικά. Πρόκειται για τα subprimes δάνεια. Αυτά είναι (κυρίως) στεγαστικά δάνεια που χρηματοδοτούν πέραν του 100% της αξίας του ακινήτου, καθώς επίσης και δάνεια με υψηλότερο επιτόκιο σε μη φερέγγυους δανειολήπτες. Δηλαδή σε δανειολήπτες που έχουν αυξημένη πιθανότητα να μην αποπληρώσουν το στεγαστικό τους δάνειο, είτε γιατί σο παρελθόν ήτανε αφερέγγυοι, είτε γιατί δεν έχουν μόνιμη εργασία, είτε διότι η δόση του δανείου θα απορροφάει σημαντικό τμήμα των εσόδων τους κάθε μήνα. 

Πως όμως ξεκίνησε η κρίση; Ποιος είναι ο μηχανισμός των Subprimes και πως λειτουργεί;

Ειδικότερα, μπορούμε να πούμε πως τα Subprimes είναι επισφαλή δάνεια που δόθηκαν τα τελευταία χρόνια σε αμερικάνικα νοικοκυριά με χαμηλά εισοδήματα για κατανάλωση ή αγορά κατοικίας. Ως εξασφάλιση του ρίσκου που πήραν οι δανειοδότες, οι τόκοι των δανείων είναι εξαιρετικά υψηλοί και σε πολλές περιπτώσεις κυμαινόμενοι. Γύρω από τα Subprimes δημιουργήθηκε ένα κερδοσκοπικό σύστημα συναλλαγών, το οποίο στην ουσία αποτελεί μια χρηματιστική φούσκα με βασικά χαρακτηριστικά την πολυπλοκότητα, την αδιαφάνεια, την τεράστια μόχλευση (χρήση δανειακών κεφαλαίων) και την χρήση παραγώγων προϊόντων.Τα δάνεια αυτά από την πρώτη στιγμή μετοχοποιήθηκαν και συγκρότησαν σύνθετα χρηματιστικά οχήματα (η αποκαλούμενη μέθοδος pooling) με σκοπό την πώληση τους σε μορφή ομολόγων. Με λίγα λόγια τα δάνεια δόθηκαν με άμεσο στόχο την μεταπώληση τους και την επίτευξη κερδών. Η λογική μιας τέτοιας πρακτικής είναι αντίστροφη από αυτήν της παραδοσιακής δανειοδότησης στην οποία τα συμφέροντα του δανειοδότη εξαρτώνται άμεσα από την δυνατότητα του δανειολήπτη να ξεχρεώσει. Στην περίπτωση των Subprimes οι πιστωτικοί οργανισμοί όχι μόνο δεν ήλεγξαν όπως όφειλαν αυτή την δυνατότητα αλλά ενθάρρυναν με παραπλανητικό τρόπο τα φτωχά νοικοκυριά να δανειστούν με επαχθείς όρους. Αυτό γιατί τα κέρδη από την μεταπώληση των χρεών εξαρτώνται απευθείας από την ποσότητα των συναπτόμενων δανείων. Η μέθοδος της μετοχοποίησης και η σύνθεση ομολόγων από διαφορετικά δάνεια εξασφαλίζει θεωρητικά την διασκόρπιση του ρίσκου. Η βασική υπόθεση είναι ότι οι παράγοντες που μπορεί να προκαλέσουν τη μη αποπληρωμή του δανείου εξαρτώνται από κάθε δανειολήπτη ξεχωριστά. Όμως στη συγκεκριμένη περίπτωση ο παράγοντας αποσταθεροποίησης ήταν κοινός για όλα τα νοικοκυριά: η κρίση της αγοράς ακινήτων και πτώση των τιμών. Κι όμως το ενδεχόμενο αυτό είχε παραβλεφθεί και από τις τράπεζες και από τους οργανισμούς που υποτίθεται ότι αξιολογούν αντικειμενικά τα σύνθετα αυτά επενδυτικά προϊόντα. Η ανικανότητα των αμερικάνικων νοικοκυριών να αποπληρώσουν τις υποθήκες των Subprimes οδήγησε σε χιλιάδες εξώσεις και κατασχέσεις σπιτιών από πιστωτές. Στην συνέχεια, η μαζική πώληση των κατασχεμένων σπιτιών δεν έκανε άλλο παρά να χειροτερέψει την ήδη βαθιά κρίση της αγοράς ακινήτων. Πλέον η διοχέτευση των σύνθετων προϊόντων Subprimes στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα, μέσα από συνεχείς αγοραπωλησίες, προκαλεί αλυσιδωτές αντιδράσεις. Σε συνδυασμό με την συνεχή άνοδο των τιμών των πρώτων υλών αλλά και της ενέργειας, οι αναλυτές θεωρούν την ύφεση της αμερικανικής οικονομίας δεδομένη. 

Ελλάδα.

Οι ελληνικές τράπεζες, μέχρι τώρα, δεν έχουν αναγκαστεί να καταφύγουν στις παραπάνω τακτικές για να αυξήσουν τις πωλήσεις τους, αφού ακόμη η διείσδυση της στεγαστικής πίστης στην Ελλάδα είναι πολύ μικρότερη από αυτή των ΗΠΑ (περίπου στο 32% του ΑΕΠ, σε σχέση με το 50% του ΑΕΠ των ΗΠΑ). Έτσι, οι ελληνικές τράπεζες αρκούνται στα παραδοσιακά δάνεια, που εξάλλου αυξάνουν ετησίως περίπου κατά 20%. Όμως, η χρηματιστηριακή αγορά εμμένει στο να αξιολογεί ενδεχόμενες συνέπειες. Ποιες είναι αυτές; Η συγκεκριμένη κρίση δεν έχει επηρεάσει μόνον τις τράπεζες αλλά και την αγορά ακινήτων και φυσικά δημιουργεί σαφέστατες προϋποθέσεις για αύξηση του κόστους του χρήματος το οποίο ήδη έχει ανέβει. Ειδικότερα, όπως υπογράμμισε ο διευθύνων σύμβουλος της Eurobank κ. Ν. Νανόπουλος, οι τράπεζες θα βάλουν τέλος στο «φτηνό» χρήμα εξαιτίας της αναταραχής που προκάλεσε στις διεθνείς αγορές η κρίση από τα subprimes δάνεια. Μάλιστα, όπως σημείωσαν και οι κ. Β. Μπαλλής, Νικ. Καραμούζης, Μιχ. Κολακίδης, το κόστος του χρήματος έχει ήδη ακριβύνει, από τη στιγμή που το euribor διαμορφώνεται στα επίπεδα του 4,90%. Κατά συνέπεια, η πορεία των επιτοκίων είναι ανοδική, και πολύ σύντομα στεγαστικά δάνεια με σταθερά επιτόκια στο 3,5% για 2 και 3 χρόνια θα αποτελούν παρελθόν, καθώς τα επιτόκιά τους είναι πολύ χαμηλότερα σε σχέση με αυτά που δανείζονται οι τράπεζες. Επίσης άνοδος των περιθωρίων αναμένεται και στα επιχειρηματικά δάνεια.Μάλιστα ο κ. Νικ. Καραμούζης, αναπληρωτής διευθύνων σύμβουλος της τράπεζας, τόνισε πως «έκλεισε ο κύκλος της 5ετίας – 6ετίας με τα χαμηλά περιθώρια (spreads) και μπαίνουμε σε κύκλο αυξητικών περιθωρίων, με παράλληλη αυστηρή αποτίμηση του κινδύνου ανά δάνειο». Περαιτέρω, η κρίση στην αγορά των subprime δανείων αγγίζει την ελληνική επιχειρηματική αγορά. Η TOUSA, θυγατρική του ομίλου της Τεχνικής Ολυμπιακής, ο ΤΙΤΑΝ με σημαντική έκθεση στην αγορά δομικών υλικών της Florida, αλλά γενικότερα οι μετοχές του ελληνικού χρηματιστηρίου (ΧΑ) στις οποίες οι ξένες τράπεζες έχουν επενδύσει σημαντικά ποσά, έχουν πιεστεί πάρα πολύ λόγω της κρίσης των subprimes. 

Ζημιά 400 δισ.

Ο πρώην πρόεδρος της αμερικάνικης κεντρικής τράπεζας Alan Greenspan δηλώνει στη Wall Street Journal ότι η ύφεση είναι εδώ. Το πρόβλημα είναι μεγαλύτερο από αυτό που φαίνεται. Το συνολικό ύψος της ζημίας για το σύνολο της παγκόσμιας αγοράς αποτιμάται σε πάνω από 400 δισ. ευρώ, από τα οποία πάνω από 150 δισ. εκτιμάται ότι θα είναι η ζημία που θα επιβαρύνει τις μεγάλες ξένες τράπεζες, όπως Citybank, UBS, Merrill Lynch, JP Morgan, BNP, κλπ, που εμφανίζουν σταδιακά υπέρογκες απώλειες. Για να καταλάβει κανείς το μέγεθος του προβλήματος, ας αναλογιστεί πως σύμφωνα με τον οικονομολόγο Michel Aglietta, το σύνολο των επισφαλών δανείων στις ΗΠΑ φτάνει τα 1.300 δισεκατομμύρια δολάρια, 4 φορές δηλαδή το μέγεθος της Ελληνικής οικονομίας. 

Αμερικανική Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς (SEC): Στο στόχαστρο οίκοι αξιολόγησης & subprimes.

Έρευνα με στόχο να διαλευκάνει κατά πόσο οι οίκοι αξιολόγησης δέχθηκαν ”πιέσεις” από μεγάλες εταιρίες, ώστε να δώσουν υψηλή βαθμολογία σε εκδόσεις ομολόγων που σχετίζονται με τα subprimes, διεξάγει η αμερικανική επιτροπή κεφαλαιαγοράς (SEC). Όπως επισημαίνεται σχετικά τόσο η S&P όσο και η Moody’s αξιολόγησαν με ιδιαίτερα υψηλή βαθμολογία ομολογιακές εκδόσεις που στηρίζονταν σε στεγαστικά δάνεια αυξημένου κινδύνου (subprime). Παράλληλα εμφάνισαν μειωμένα αντανακλαστικά όταν το πρόβλημα φάνηκε να διογκώνεται χωρίς να προχωρήσουν σε υποβαθμίσεις αξιολογήσεων.

O Ηλίας Κακιόπουλος είναι στέλεχος της  Εθνικής Ασφαλιστικής.